Chương 28: Vật liệu Sinh học trong Mũi Xoang¶

Tên gốc: 28 Biomaterials in Rhinology

Tổng quan¶

Vật liệu Sinh học trong Mũi Xoang: Chương này giúp người học - hiểu vai trò của vật liệu sinh học trong phẫu thuật xoang và mũi; - nắm các loại stent xoang, merogel, keo sinh học, xương nhân tạo; - biết chỉ định và biến chứng của từng loại.

Mục tiêu học tập¶

Hiểu vai trò của vật liệu sinh học trong phẫu thuật xoang và mũi
Nắm các loại stent xoang, Merogel, keo sinh học, xương nhân tạo
Biết chỉ định và biến chứng của từng loại
Cập nhật xu hướng mới: vật liệu phóng thích thuốc, in 3D, tái tạo niêm mạc

Phân loại¶

Phân loại

| Loại | Vật liệu | Ứng dụng chính |

| Cầm máu | Merogel (HA), Surgicel, Gelfoam, Floseal | Cầm máu tại chỗ |

| Chống dính | Merogel, Seprafilm, Mitomycin C | Ngăn synechiae |

| Stent | Propel, SinuBand, Relieva Stratus | Duy trì thông xoang + phóng thích thuốc |

| Keo sinh học | Tisseel, Evicel, Bioglue | Cố định mảnh ghép, dán mô |

| Xương nhân tạo | Hydroxyapatite, β-TCP, xương đồng loại | Tái tạo khuyết hổng nền sọ |

| Vật liệu phóng thích thuốc | Propel (mometasone), stent kháng sinh | Điều trị tại chỗ sau mổ |

| In 3D / Cá thể hóa | PLA, PCL, hydrogel | Cấy ghép tùy chỉnh |

Merogel (Hyaluronic acid):

Chất liệu: Acid hyaluronic este hóa (HYAFF) — là một glycosaminoglycan tự nhiên, có trong mô liên kết
Đặc tính: tương thích sinh học cao, phân hủy sinh học trong 2-4 tuần
Cơ chế: Tạo gel bảo vệ niêm mạc, kích thích tăng sinh nguyên bào sợi (fibroblast) và tân tạo mạch → hỗ trợ lành thương
Chỉ định trong TMH:
Trám hố mổ sau FESS — giảm dính, chảy máu
Băng ép mũi sau cắt polyp/ FESS
Giảm synechiae (OR 0.3-0.5 so với không dùng)
Hạn chế: Có thể gây viêm mô hạt (granulation tissue) nếu dùng quá nhiều

Mitomycin C:

Không phải biomaterial, nhưng dùng chống dính qua ức chế nguyên bào sợi (antiproliferative)
Ứng dụng: ngăn hẹp lỗ thông xoang sau FESS
Nguy cơ: Teo niêm mạc, chậm lành thương — không dùng thường quy

Ứng dụng trong TMH:

Vá nền sọ: HA cement (HydroSet, BoneSource) — dùng như bột bả trám khuyết xương
Tái tạo thành xoang trán: HA + mảnh ghép niêm mạc
Nâng sàn ổ mắt: PEEK implant, titanium mesh — sau chấn thương/blow-out fracture
Sụn nhân tạo: cho tái tạo vách ngăn (đang nghiên cứu)

Sinh lý bệnh¶

Cơ chế bệnh sinh

| DuraSeal | PEG (polyethylene glycol) | Dán màng cứng (trong rò dịch não tủy) — hạn chế dùng mũi xoang |
Vá dưới niêm mạc (underlay) hoặc trên (overlay) bằng mảnh ghép (fascia lata, màng xương, vách ngăn)
Dán mảnh ghép niêm mạc (mucosal graft)**
Sau FESS: đặt Propel stent ở xoang hàm/sàng/trán để giảm dính và polyp

Biểu hiện lâm sàng¶

Triệu chứng¶

Cầm máu sau mổ: Merogel hoặc Floseal theo mức độ chảy máu

Nội soi¶

| Evicel | Fibrin (người) | Cầm máu trong mổ nội soi |

Chẩn đoán¶

Xét nghiệm¶

| Bioglue | Albumin + Glutaraldehyde | Dán mô cứng (cầm máu nặng) — không dùng gần thần kinh |

Điều trị¶

Nội khoa¶

Vật liệu sinh học (biomaterials) ngày càng quan trọng trong TMH, đặc biệt sau phẫu thuật nội soi xoang (FESS). Mục tiêu:
Duy trì đường dẫn lưu xoang
Phóng thích thuốc tại chỗ (steroid, kháng sinh)
Giảm nhu cầu corticosteroid uống
Cần tháo bỏ sau 2-4 tuần
Phóng thích thuốc: triamcinolone (corticosteroid) — giải phóng từ từ 2 tuần
Thời gian: 4-8 tuần, có khi 6 tháng (tùy trường hợp)
Frontal sinus stent tự chế (custom) — từ ống thông hút dẫn lưu

Corticosteroid:** Propel stent là thành công nhất — đã được FDA/CE mark
Kháng sinh:** Stent phóng thích mupirocin, gentamicin — đang nghiên cứu (in vitro tốt, in vivo chưa rõ)
Thuốc ức chế miễn dịch:** Tacrolimus stent — cho CRS sau ghép (thử nghiệm)
Hydrogel thông minh:** Kích thích đáp ứng nhiệt độ/pH → phóng thích thuốc đúng lúc
Cầm máu và hỗ trợ lành thương
Giảm dính (synechiae) — biến chứng thường gặp sau FESS (10-30%)
Tái tạo xương và niêm mạc
Chỉ định:** Sau FESS (đặt trong xoang hàm, xoang sàng, xoang trán)
Hiệu quả:**
Giảm polyp: 40-50% (so với placebo)
Giảm dính: 30-40%
Giảm nhu cầu debridement (nội soi làm sạch) sau mổ
Biến chứng:** Hiếm — đau chỗ đặt, dịch nhầy, viêm mô hạt
4.2 SinuBand (đã ngừng sản xuất)¶
Stent silicon — không phân hủy
Nguy cơ: dính, biofilm, tắc nghẽn
4.3 Relieva Stratus (Acclarent)¶
Balloon sinuplasty + stent — nong xoang kèm đặt stent
Chất liệu: polyurethane (không phân hủy)
4.4 Stent xoang trán (Frontal sinus stent)¶
Chỉ định: hẹp lỗ thông xoang trán tái phát sau Draf IIb/III
Chất liệu: silicon hoặc polymer phân hủy
Cần theo dõi nội soi định kỳ
Nguy cơ: biofilm, tắc stent, viêm mô hạt
Stent xoang trán thương mại:**
PSST (Pediatric Sinus Stent) — cho trẻ em
4.5 So sánh stent¶
Cầm máu niêm mạc sau FESS**
Lưu ý:**
Tisseel và Evicel: an toàn, có thể dùng nội soi
Bioglue: co rút mô (nguy cơ hẹp), phản ứng viêm mạnh — ít dùng trong TMH
Xu hướng mới:**
Kháng nấm:** Voriconazole stent — thử nghiệm cho AFRS
In 3D (3D bioprinting):**
Tạo stent xoang cá thể hóa (dựa trên CT)
Tạo mảnh ghép xương sọ, sàn sọ theo kích thước chính xác
Vật liệu: PLA, PCL, HA, chitosan
Vật liệu nano:** Silver nanoparticles (kháng khuẩn, kháng biofilm) — đang nghiên cứu
Platelet-rich plasma (PRP):** Kích thích lành thương — hiệu quả chưa rõ trong TMH
Tế bào gốc (stem cell):** Tái tạo niêm mạc mũi xoang — giai đoạn thử nghiệm

Ngoại khoa¶

Chỉ định trong TMH:**
Mục tiêu:** tái tạo xương, ngăn rò CSF, dự phòng thoát vị não.
Rò dịch não tủy: mảnh ghép vách ngăn (septal flap) + Tisseel — hiệu quả >90%
Vá nền sọ nhỏ: HA cement (bột bả) — dễ dùng, không cần lấy xương tự thân
Tránh Surgicel quá nhiều trong hố mổ — có thể gây u hạt (granuloma)
Vật liệu sinh học (biomaterials) ngày càng quan trọng trong TMH, đặc biệt sau phẫu thuật nội soi xoang (FESS). Mục tiêu:
Frontal sinus stent tự chế (custom) — từ ống thông hút dẫn lưu

Corticosteroid:** Propel stent là thành công nhất — đã được FDA/CE mark
Kháng sinh:** Stent phóng thích mupirocin, gentamicin — đang nghiên cứu (in vitro tốt, in vivo chưa rõ)
Thuốc ức chế miễn dịch:** Tacrolimus stent — cho CRS sau ghép (thử nghiệm)

Thuật toán tiếp cận¶

[Tiếp cận Vật liệu Sinh học trong Mũi Xoang]
│
├── Đánh giá ban đầu
│   ├── Hỏi bệnh sử và khám lâm sàng
│   └── Nội soi mũi xoang
│
├── Chẩn đoán xác định
├── Chẩn đoán và phân loại
│
├── Điều trị
│   ├── Nội khoa
│   └── Ngoại khoa (nếu thất bại nội khoa)
│
└── Theo dõi và tái khám

Bảng quan trọng¶

Loại	Vật liệu	Ứng dụng chính
Cầm máu	Merogel (HA), Surgicel, Gelfoam, Floseal	Cầm máu tại chỗ
Chống dính	Merogel, Seprafilm, Mitomycin C	Ngăn synechiae
Stent	Propel, SinuBand, Relieva Stratus	Duy trì thông xoang + phóng thích thuốc
Keo sinh học	Tisseel, Evicel, Bioglue	Cố định mảnh ghép, dán mô
Xương nhân tạo	Hydroxyapatite, β-TCP, xương đồng loại	Tái tạo khuyết hổng nền sọ
Vật liệu phóng thích thuốc	Propel (mometasone), stent kháng sinh	Điều trị tại chỗ sau mổ
In 3D / Cá thể hóa	PLA, PCL, hydrogel	Cấy ghép tùy chỉnh

Vật liệu	Thành phần	Cơ chế	Ưu điểm	Nhược điểm
Merogel	Hyaluronic acid (HA) este	Tạo gel, kích thích lành thương	An toàn, tương thích sinh học, tiêu sau 2-4 tuần	Giá cao, hiệu quả hút nhẹ
Surgicel	Cellulose oxy hóa	Tạo nền fibrin	Rẻ, cầm máu tốt	Không tiêu hoàn toàn (nguy cơ u hạt)
Gelfoam	Gelatin xốp	Hấp thụ máu, tạo nền	Rẻ, dễ dùng	Phải tháo bỏ, có thể nhiễm trùng
Floseal	Gelatin + Thrombin	Tạo cục máu đông mạnh	Cầm máu mạnh	Giá cao, cần chuẩn bị
Avitene	Microfibrillar collagen	Kết tập tiểu cầu	Cầm máu hiệu quả	Dị ứng (nếu bò)

Stent	Phân hủy	Phóng thích thuốc	Chỉ định chính	Thời gian
Propel	Có	Mometasone	Tất cả FESS	30 ngày
Relieva Stratus	Không	Triamcinolone	Balloon + stent	2 tuần
SinuBand (cũ)	Không	Không	Xoang hàm	2-4 tuần
Frontal stent	Cả hai	Tùy	Xoang trán	4 tuần - 6 tháng

Clinical Pearls¶

Clinical Pearls

Merogel là "vua" chống dính sau FESS** — giảm synechiae rõ rệt
Propel stent** là biomaterial thành công nhất: vừa duy trì thông xoang vừa phóng thích steroid
Stent xoang trán cần được theo dõi — có thể tắc, gây biofilm, viêm mô hạt
Keo fibrin (Tisseel) là lựa chọn đầu cho vá rò CSF
Xương nhân tạo (HA cement, β-TCP) có thể thay thế xương tự thân trong khuyết sàn sọ nhỏ
Đặt stent: tránh để stent quá lâu (>4-6 tuần) — nguy cơ biofilm và dính
Đừng lạm dụng biomaterial — mọi vật liệu đều có nguy cơ và chi phí

Điểm thi nội trú¶

Điểm thi nội trú

Cần nhớHay hỏi

Merogel là "vua" chống dính sau FESS** — giảm synechiae rõ rệt
Propel stent** là biomaterial thành công nhất: vừa duy trì thông xoang vừa phóng thích steroid
Stent xoang trán cần được theo dõi — có thể tắc, gây biofilm, viêm mô hạt
Keo fibrin (Tisseel) là lựa chọn đầu cho vá rò CSF
Xương nhân tạo (HA cement, β-TCP) có thể thay thế xương tự thân trong khuyết sàn sọ nhỏ
Đặt stent: tránh để stent quá lâu (>4-6 tuần) — nguy cơ biofilm và dính

Chỉ định và nguyên tắc điều trị
Biến chứng và cách xử trí
Chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật

One-Page Summary¶

Tóm tắt Chương 28

Vật liệu Sinh học trong Mũi Xoang — 4 mục tiêu, 76 nội dung lâm sàng. Trọng tâm: - hiểu vai trò của vật liệu sinh học trong phẫu thuật xoang và mũi, - nắm các loại stent xoang, merogel, keo sinh học, xương nhân tạo.

Liên kết kiến thức¶

Vật liệu Sinh học trong Mũi Xoang → Liên kết với các chương liên quan → Tra cứu chéo

Liên kết đến các chương¶

Chương 1: Giải phẫu Mũi Xoang — Nền tảng giải phẫu
Chương 31: FESS — Phẫu thuật nội soi chức năng

Câu hỏi tự lượng giá¶

Câu hỏi ôn tập

1. Merogel là gì? Cơ chế? Chỉ định chính trong TMH?
1. Propel stent khác SinuBand như thế nào?
1. Stent xoang trán chỉ định khi nào? Nguy cơ?
1. Vai trò của keo fibrin trong rò dịch não tủy?
1. Kể tên các loại xương nhân tạo và ứng dụng.
1. Tại sao không dùng Surgicel trong hố mổ xoang?
1. Vật liệu in 3D trong TMH — tương lai thế nào?
1. Biến chứng của đặt stent xoang?
1. Tác dụng của Mitomycin C? Chỉ định?
1. Stent phóng thích thuốc phổ biến nhất là gì?

Tài liệu tham khảo¶

Valentine R, Wormald PJ. "Biomaterials in sinus surgery." J Laryngol Otol. 2010;124(1):3-10.
Han JK, et al. "PROPEL: RCT of mometasone-eluting stent." Otolaryngol Head Neck Surg. 2020;163(1):53-60.
Chandra RK, et al. "HA in sinus surgery." Am J Rhinol. 2007;21(2):198-202.
Tomovic S, et al. "Tissue sealants in otolaryngology: a review." Laryngoscope. 2010;120(7):1349-1353.
Sindwani R, Lay C. "Frontal sinus stents: current concepts." Otolaryngol Clin North Am. 2016;49(4):1017-1027.
Fokkens WJ, et al. "EPOS 2020." Rhinology. 2020.

Tags¶

TMH #NoiTruTMH #Rhinology #ViemXoang¶