Bỏ qua

Chương 55: Giải phẫu Nội Soi Nền Sọ và Cạnh Yên

Tên gốc: 55 Endoscopic Anatomy of the Skull Base and Parasellar Region

Tổng quan

Giải phẫu Nội Soi Nền Sọ và Cạnh Yên: Chương này giúp người học - mô tả được các mốc giải phẫu nội soi quan trọng của nền sọ trước và nền sọ giữa; - xác định được vị trí các lỗ (cribriform), fovea ethmoidalis, planum sphenoidale, tuberculum sellae, sella turcica; - nhận diện được động mạch cảnh trong (ica) và các dây thần kinh sọ ii–vi trên nội soi.

Mục tiêu học tập

  • Mô tả được các mốc giải phẫu nội soi quan trọng của nền sọ trước và nền sọ giữa

  • Xác định được vị trí các lỗ (cribriform), fovea ethmoidalis, planum sphenoidale, tuberculum sellae, sella turcica

  • Nhận diện được động mạch cảnh trong (ICA) và các dây thần kinh sọ II–VI trên nội soi

  • Hiểu được liên quan không gian 3 chiều giữa xoang bướm, xoang hang và hố sọ giữa

Sinh lý bệnh

Cơ chế bệnh sinh
  • Parasellar ICA (cavernous segment)**: Nằm trong xoang hang, tạo thành chữ S (siphon). Dễ chảy máu khi phẫu tích vùng thành bên xoang bướm.
  • Clival recess**: Hốc lõm ở thành sau xoang bướm, ngay dưới sàn yên. Đây là nơi bắt đầu đường vào transclival.
  • Lateral optocarotid recess (sau khi mở cửa sổ)**: Cho phép vào vùng xoang hang bên.
  • Phẫu thuật u tuyến yên qua đường xoang bướm yêu cầu định vị chính xác ICA và CN II để tránh tai biến.
  • Trong đường vào xoang hang, CN VI là dây có nguy cơ tổn thương cao nhất do vị trí tự do trong xoang hang.

Biểu hiện lâm sàng

Triệu chứng

  • Cribriform plate (Lamina cribrosa)**: Xương sàng ngang, nằm giữa hai khối sàng, là nơi các sợi khứu giác (CN I) xuyên qua. Dễ tổn thương khi phẫu tích vùng khe khứu giác (olfactory cleft). Độ dày trung bình chỉ 0.5–1 mm.

Nội soi

  • Giải phẫu Nội soi Nền sọ và Vùng Cạnh Yên — Ghi chú Nội trú TMH

Điều trị

Nội khoa

  • Fovea ethmoidalis**: Phần trần của xoang sàng, thực chất là phần ổ mắt của xương trán. Đây là ranh giới trên của phẫu thuật nội soi xoang sàng. Fovea thường thấp hơn cribriform plate về phía bên.

  • Planum sphenoidale**: Mặt trước trên thân xương bướm, ngay trước tuberculum sellae. Là điểm vào quan trọng cho đường tiếp cận mở rộng (transplanum/transtuberculum).

  • Tuberculum sellae**: Gờ xương ngăn cách planum sphenoidale với hố yên (sella turcica).

  • Sella turcica**: Hố yên chứa tuyến yên. Giới hạn bởi các mỏm yên trước và sau.

Ngoại khoa

  • Trong phẫu thuật mở rộng lên planum (cho meningioma), cần xác định và bảo tồn động mạch sàng sau (posterior ethmoidal artery).

Thuật toán tiếp cận

[Sơ đồ tiếp cận]
│
├── Cấu trúc giải phẫu
│   ├── Mốc giải phẫu chính
│   └── Liên quan với các cấu trúc lân cận
│
├── Chức năng sinh lý
│   ├── Cơ chế bình thường
│   └── Rối loạn → Bệnh lý
│
├── Ứng dụng lâm sàng
│   ├── Thăm khám và đánh giá
│   └── Liên hệ với hội chứng lâm sàng
│
└── Hình ảnh học
    ├── Giải phẫu trên CT/MRI
    └── Các biến thể giải phẫu thường gặp

Clinical Pearls

Clinical Pearls

  • Luôn nhìn MRI trước mổ**: Đánh giá tương quan ICA-sella, vị trí ICA đoạn paraclival, mức độ khí hóa xoang bướm (loại Onodi, concha, presellar).
  • Carotid prominence không phải lúc nào cũng thấy rõ**: Ở xoang bướm kém khí hóa, ICA có thể sát với xương — nguy cơ tổn thương cao.
  • Dehiscence của ICA trong xoang bướm**: Khoảng 20–25% dân số có ICA không có vỏ xương che phủ trong xoang bướm.
  • OCR là "kim chỉ nam"**: Luôn tìm OCR trước để định vị ICA và CN II trước khi phẫu tích sâu.
  • Sử dụng neuronavigation** là bắt buộc với phẫu thuật nền sọ mở rộng.

Điểm thi nội trú

Điểm thi nội trú

  • Luôn nhìn MRI trước mổ**: Đánh giá tương quan ICA-sella, vị trí ICA đoạn paraclival, mức độ khí hóa xoang bướm (loại Onodi, concha, presellar).
  • Carotid prominence không phải lúc nào cũng thấy rõ**: Ở xoang bướm kém khí hóa, ICA có thể sát với xương — nguy cơ tổn thương cao.
  • Dehiscence của ICA trong xoang bướm**: Khoảng 20–25% dân số có ICA không có vỏ xương che phủ trong xoang bướm.
  • OCR là "kim chỉ nam"**: Luôn tìm OCR trước để định vị ICA và CN II trước khi phẫu tích sâu.
  • Sử dụng neuronavigation** là bắt buộc với phẫu thuật nền sọ mở rộng.

  • Giải phẫu Nội soi Nền sọ và Vùng Cạnh Yên — Ghi chú Nội trú TMH

  • Các mốc giải phẫu quan trọng
  • Chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật

One-Page Summary

Tóm tắt Chương 55

Giải phẫu Nội Soi Nền Sọ và Cạnh Yên — 4 mục tiêu, 23 nội dung lâm sàng. Trọng tâm: - mô tả được các mốc giải phẫu nội soi quan trọng của nền sọ trước và nền sọ giữa, - xác định được vị trí các lỗ (cribriform), fovea ethmoidalis, planum sphenoidale, tuberculum sellae, sella turcica.

Liên kết kiến thức

  • Giải phẫu nền sọ → Tiếp cận nội soi → PT u nền sọ

Liên kết đến các chương

Câu hỏi tự lượng giá

Câu hỏi ôn tập
    1. Kể tên các mốc xương quan trọng khi nội soi vào hố yên.
    1. Trình bày liên quan giải phẫu của ICA đoạn paraclival và parasellar.
    1. Vì sao CN VI dễ tổn thương nhất trong phẫu thuật xoang hang?
    1. Opticocarotid recess là gì? Ý nghĩa lâm sàng?
    1. Nêu các mốc để định vị ICA khi mở xoang bướm.

Tài liệu tham khảo

  • Stamm, A. (2017). Transnasal Endoscopic Skull Base and Brain Surgery: Tips and Pearls. Thieme.
  • Kassam, A. et al. (2008). Endoscopic endonasal skull base surgery. J Neurosurg.
  • Rhoton, A.L. (2002). The sellar region. Neurosurgery.

Tags

TMH #NoiTruTMH #Rhinology #NenSo