Bảng thuật ngữ Mũi Xoang

Các thuật ngữ chuyên ngành Rhinology được sử dụng trong sách. Cách dùng: Tra cứu nhanh khi đọc các chương. Mỗi thuật ngữ có viết tắt (nếu có), từ gốc tiếng Anh, và giải thích ngắn.

---

A

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Áp xe dưới màng cứng	SDE	Subdural Empyema	Biến chứng nội sọ của VMX, mủ tích tụ dưới màng cứng
Áp xe não		Brain Abscess	Ổ mủ trong nhu mô não, biến chứng nặng của VMX
Áp xe ổ mắt/subperiosteal		Orbital/Subperiosteal Abscess	Biến chứng ổ mắt của VMX, mủ dưới màng xương ổ mắt

B

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Bệnh mô liên kết		Connective Tissue Disease	Bệnh tự miễn hệ thống có biểu hiện mũi xoang (GPA, sarcoidosis, SLE)
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính	COPD	Chronic Obstructive Pulmonary Disease	Bệnh hô hấp dưới, có liên quan unified airway với VMX
Biến chứng nội sọ	IC	Intracranial Complications	Biến chứng của VMX lan lên nội sọ
Biến chứng ổ mắt	OC	Orbital Complications	Biến chứng của VMX lan vào hốc mắt

Phân loại Chandler (biến chứng ổ mắt): | Độ | Mô tả | |----|-------| | I | Phù mi mắt (Inflammatory Edema) | | II | Viêm mô tế bào ổ mắt (Orbital Cellulitis) | | III | Áp xe dưới màng xương (Subperiosteal Abscess) | | IV | Áp xe ổ mắt (Orbital Abscess) | | V | Huyết khối xoang hang (Cavernous Sinus Thrombosis) |

C

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Chảy máu cam		Epistaxis	Chảy máu từ mũi, có thể trước (Kiesselbach) hoặc sau
Chỉnh hình vách ngăn		Septoplasty	Phẫu thuật nắn chỉnh vách ngăn lệch
Chóp mũi		Nasal Tip	Phần xa của mũi, tạo bởi sụn cánh mũi lớn
Chụp cắt lớp vi tính	CT	Computed Tomography	Chẩn đoán hình ảnh xoang chính, đánh giá xương và mô mềm
Chụp cộng hưởng từ	MRI	Magnetic Resonance Imaging	Chẩn đoán hình ảnh bổ sung, đánh giá mô mềm và u

D

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Dị ứng thuốc		Drug Allergy	Phản ứng quá mẫn với thuốc
Dị nguyên		Allergen	Chất gây dị ứng (phấn hoa, mạt bụi nhà, nấm mốc, lông thú)
Dịch não tủy	CSF	Cerebrospinal Fluid	Dịch bao quanh não, rò khi tổn thương nền sọ
Dung nạp miễn dịch	SIT	Specific Immunotherapy	Điều trị giải mẫn cảm đặc hiệu
Đám rối tĩnh mạch Woodruff		Woodruff's Plexus	Đám rối TM thành sau hốc mũi, nguyên nhân chảy máu cam sau
Đáp ứng miễn dịch typ I		Type I Hypersensitivity	Quá mẫn qua trung gian IgE (cơ chế chính VMDƯ)
Đầu dò		Probe	Dụng cụ thăm dò trong nội soi
Điểm thi		Exam Points	Nội dung trọng tâm cho kỳ thi nội trú
Định vị phẫu thuật	IGS/INS	Image-Guided Surgery	Hệ thống định vị trong phẫu thuật nội soi

E

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Endotype		Endotype	Phân nhóm bệnh dựa trên cơ chế sinh học phân tử
Eosinophil	Eos	Eosinophil	Bạch cầu ái toan, tăng trong VMDƯ và VMX có polyp
Esthesioneuroblastoma		Olfactory Neuroblastoma	U nguyên bào thần kinh khứu giác

F

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
FESS	FESS	Functional Endoscopic Sinus Surgery	Phẫu thuật nội soi xoang chức năng

G

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
GPA (Wegener)	GPA	Granulomatosis with Polyangiitis	Viêm mạch hạt, biểu hiện mũi xoang (loét, vảy, thủng VN)
Giải phẫu bệnh		Histopathology	Mô bệnh học

H

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Hen phế quản	BA	Bronchial Asthma	Viêm mạn tính đường thở dưới
Hội chứng Churg-Strauss	EGPA	Eosinophilic Granulomatosis with Polyangiitis	Viêm mạch tăng bạch cầu ái toan
Hội chứng đau mặt		Facial Pain Syndrome	Đau mặt do nhiều nguyên nhân (xương, cơ, thần kinh)
Huyết khối xoang hang	CST	Cavernous Sinus Thrombosis	Biến chứng nặng: sốt, phù mắt, liệt dây III-IV-VI

K

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Kén mũi (mucocele)		Sinonasal Mucocele	Nang chứa dịch nhầy, xoang bít tắc, có thể ăn mòn xương
Kháng histamine	AH	Antihistamine	Thuốc kháng thụ thể H1, điều trị VMDƯ
Khứu giác		Olfaction	Chức năng ngửi, thường giảm trong VMDƯ và VMX mạn

L

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Liệu pháp miễn dịch	SIT/AIT	Immunotherapy	Điều trị giải mẫn cảm (dưới lưỡi/tiêm dưới da)
Lỗ thông xoang hàm tự nhiên	MaxO	Natural Maxillary Ostium	Lỗ thông tự nhiên của xoang hàm, dẫn lưu vào khe giữa
Lund-Mackay score	LM	Lund-Mackay CT Score	Thang điểm CT đánh giá mức độ VMX (0-24)

M

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Mỏm móc	UP	Uncinate Process	Mảnh xương nhỏ ở thành ngoài hốc mũi, phần OMC
Mũi		Nose/Nasal Cavity	Cơ quan khứu giác và hô hấp trên
Mũi xoang		Sinonasal (tract)	Phức hợp mũi và các xoang cạnh mũi

N

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Nấm Aspergillus		Aspergillus	Loại nấm sợi thường gặp trong VMX do nấm
Nấm Candida		Candida	Nấm men, ít gặp hơn trong VMX do nấm
Nguồn (trong CJD)		Source	Nguyên phát của u/di căn trong CJD
Nội soi mũi xoang	NS	Nasal Endoscopy	Thăm khám hốc mũi và lỗ xoang bằng ống soi
NS (Nội soi)		Endoscopy	Phương pháp chẩn đoán và phẫu thuật xâm lấn tối thiểu

O

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
OMC (Phức hợp lỗ ngách)	OMC	Ostiomeatal Complex	Đơn vị chức năng: mỏm móc, khe bán nguyệt, phễu sàng, lỗ xoang hàm, tế bào sàng trước
Onodi (tế bào)		Onodi Cell	Tế bào sàng sau tận cùng, liên quan TK thị giác

P

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Polyp mũi	NP	Nasal Polyps	Khối niêm mạc phù nề, thoát vị qua lỗ thông xoang
Phẫu thuật chỉnh hình cuốn mũi		Turbinoplasty	Phẫu thuật làm nhỏ cuốn mũi dưới
Phẫu thuật DCR	DCR	Dacryocystorhinostomy	Phẫu thuật mở thông túi lệ - mũi
Phẫu thuật mở xoang hàm		Maxillary Antrostomy	Mở rộng lỗ thông xoang hàm trong FESS
Phẫu thuật nội soi xoang chức năng	FESS	Functional Endoscopic Sinus Surgery	PT nội soi bảo tồn niêm mạc, phục hồi dẫn lưu
Phẫu thuật nội soi nền sọ	ESSBS	Endoscopic Skull Base Surgery	PT nội soi tiếp cận nền sọ qua đường mũi
Phình bộc trán		Pott's Puffy Tumor	Viêm màng xương xương trán, biến chứng VMX

R

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Rò dịch não tủy	CSF Leak	CSF Leak	Rò dịch não tủy qua nền sọ vào hốc mũi/xoang
Rối loạn thở khi ngủ	SDB	Sleep-Disordered Breathing	Hội chứng ngưng thở khi ngủ (OSA) và các rối loạn liên quan
Rửa mũi xoang		Nasal/Sinus Irrigation	Dùng nước muối ưu trương/đẳng trương rửa hốc mũi

S

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
SAR (Viêm mũi dị ứng theo mùa)	SAR	Seasonal Allergic Rhinitis	VMDƯ theo mùa (dị ứng phấn hoa)
SSNHL	SSNHL	Sudden Sensorineural Hearing Loss	Điếc đột ngột tiếp nhận
Sinh phẩm		Biologic	Thuốc sinh học (dupilumab, omalizumab, mepolizumab, benralizumab)
Sinh thiết	Bx	Biopsy	Lấy mẫu mô làm giải phẫu bệnh

T

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
TCR (Tái tạo nền sọ nội soi)		Endoscopic Skull Base Reconstruction	Tái tạo khuyết nền sọ bằng vạt tự thân
Tế bào Haller		Haller Cell	Tế bào hơi sàn ổ mắt, có thể hẹp lỗ thông xoang hàm
Tế bào sàng (Agger nasi)		Agger Nasi Cell	Tế bào sàng trước nhất, trước cuốn giữa
Test lẩy da	SPT	Skin Prick Test	Test dị ứng da với các dị nguyên
Thoát vị não màng não		Encephalocele	Thoát vị nhu mô não qua nền sọ
Thuốc sinh học		Biologics (Dupilumab, Omalizumab, Mepolizumab)	Sinh phẩm điều trị VMX mạn có polyp
Tiên lượng		Prognosis	Dự đoán diễn tiến bệnh
Tổng phân tích tế bào máu	CBC	Complete Blood Count	Xét nghiệm máu cơ bản
Triệu chứng lâm sàng		Clinical Symptoms	Biểu hiện bệnh của người bệnh (ngạt, chảy mũi, đau mặt)
Tuổi		Age	Yếu tố nhân khẩu học, ảnh hưởng nguy cơ bệnh
Tỷ lệ mắc		Incidence	Số ca mới trong dân số
Tỷ lệ hiện mắc		Prevalence	Số ca hiện tại trong dân số

U

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
U máu		Hemangioma	U máu mũi xoang
U Mũi xoang ác tính	MT	Malignant Sinonasal Tumors	U ác tính vùng mũi xoang (SCC, melanoma, ENB...)
U nhú đảo ngược	IP	Inverted Papilloma	U lành tính nhưng xâm lấn, dễ tái phát, có thể ác hóa
U xơ mạch vòm họng	JNA	Juvenile Nasopharyngeal Angiofibroma	U mạch lành tính vòm họng, thường ở nam tuổi thiếu niên
Unified airway		Unified Airway Model	Mô hình đường thở hợp nhất (mũi-xoang-phế quản-phổi)
Ung thư biểu mô tế bào vảy	SCC	Squamous Cell Carcinoma	U ác tính thường gặp nhất vùng mũi xoang

V

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Vách ngăn		Nasal Septum	Vách ngăn mũi, gồm xương và sụn
Vách ngăn lệch	DNS	Deviated Nasal Septum	Vách ngăn mũi bị cong/lệch
Van mũi	NV	Nasal Valve	Điểm hẹp nhất đường thở mũi (vùng sụn bên trên và cánh mũi)
Viêm đa xoang		Pansinusitis	Tất cả xoang bị viêm
Viêm mô tế bào ổ mắt		Orbital Cellulitis	Biến chứng ổ mắt - viêm mô mềm trong hốc mắt
Viêm mũi dị ứng	VMDƯ	Allergic Rhinitis	Viêm mũi qua trung gian IgE
Viêm mũi không dị ứng	NAR	Nonallergic Rhinitis	Viêm mũi không do cơ chế dị ứng
Viêm mũi vận mạch	NAR	Vasomotor Rhinitis	Thể VN không dị ứng do kích thích thần kinh tự động
Viêm mũi xoang	VMX	Rhinosinusitis	Viêm niêm mạc mũi và xoang
Viêm mũi xoang cấp	AVMS	Acute Rhinosinusitis	VMX < 4 tuần
Viêm mũi xoang có polyp	CRSwNP	CRS with Nasal Polyps	VMX mạn tính có polyp mũi
Viêm mũi xoang không polyp	CRSsNP	CRS without Nasal Polyps	VMX mạn tính không polyp
Viêm mũi xoang mạn	VMX mạn	Chronic Rhinosinusitis	VMX > 12 tuần
Viêm mũi xoang mạn tái phát	RCRS	Recurrent CRS	VMX mạn tái phát sau điều trị
Viêm xoang trán		Frontal Sinusitis	Viêm xoang trán, thường gây đau trán dữ dội

X

Thuật ngữ	Viết tắt	Tiếng Anh	Giải thích
Xoang bướm		Sphenoid Sinus	Xoang sau nhất, liên quan yên xương bướm và thần kinh thị
Xoang hàm		Maxillary Sinus	Xoang lớn nhất, nằm trong xương hàm trên
Xoang sàng		Ethmoid Sinus	Nhiều tế bào hơi ở giữa hai hốc mắt
Xoang trán		Frontal Sinus	Xoang nằm trong xương trán, dẫn lưu qua phễu trán

---

Danh sách sẽ được cập nhật khi đọc tiếp các chương.